We doorkruisen al drie weken de Atacamawoestijn.  De landschappen zijn er bruut, divers, kleurrijk en uitgestrekt.  Het is de Valle de la Luna (zie vorig video San Pedro de Atacama) in het groot.   De aardkorst ligt erbij zoals de korst van een ambachtelijk gemaakt ‘Grand mère’-brood.  Het is alsof grootmoeder haar mes door de bodem haalde, de aarde openscheurde tijdens het rijzen ervan en de hitte van de zon het resultaat met alle tinten van de regenboog finaliseerde. Een oerdegelijk Belgisch brood zou me nu méér dan smaken.  Kwijl.. kwijl… Zuid-Amerikaans brood lijkt koude spons die er na 14 dagen nog steeds uitziet als bij zijn aankoop. Terug naar Atacama.  Het is als een brood 🤪 van 105000 km², in wisselende textuur en tinten.  Geen mens blijft hier onbewogen bij.  Het is 1000km lang en 105 km breed, gelegen op een gemiddelde hoogte van 610 meter tussen de Andes en de Cordillera de la Costa, het kustgebergte.  

Het is één van de droogste plekken op aarde.  Dat is te wijten aan een combinatie van factoren. De koude Humboldtzeestroom uit Antarctica koelt de Stille Oceaan sterk af  waardoor er weinig zeewater verdampt.  De wolken zijn koud en geraken niet over het kustgebergte omdat de warmere, aflandige wind die uit de woestijn komt wel over die toppen geraakt en de koude beneden houdt.   Voeg daarbij de hoge ligging en je hebt een recept voor extreme droogte.  Zoek je de kust op dan zie je het grootste deel van de dag geen zon.  De temperatuur komt er nu (lente) niet boven de 13°C en het zeewater is nog kouder.  Zonder neopreenpakje ga ik niet met de kajak op zee.   

“Elk nadeel heb zijn voordeel” zei ooit een bekende Nederlandse voetballer.  Terwijl de kuststreek zich hult in wolken, mist of nevel is de hemel van de Atacama wolkenloos, brandschoon en loepzuiver want er is geen sprankel licht- en luchtvervuiling en de luchtvochtigheid is extreem laag. Het zijn de unieke omstandigheden om de hemel te observeren. Van San Pedro tot La Serena tellen we tientallen wegwijzers naar sterrenwachten.  Ik zoek uit of we zo’n ‘observatorio’ kunnen bezoeken. Verrassing! De meest gerenommeerde sterrenwachten hier in Chili zijn Europees.  De European Southern Observatory (ESO), een intergouvernementele organisatie met hoofdzetel in München, ontwerpt, bouwt en exploiteert observatoria van wereldklasse op Chileense grond.  ESO is gedreven door de passie om de beste telescopen te bouwen ten behoeve van iedereen.  Ze stellen hun telescopen, apparatuur, diensten, nieuwe technologieën en gegevens dan ook gratis ter beschikking aan 22.000 astronomen uit meer dan 130 verschillende landen zodat zij met hun wetenschappelijk onderzoek de kennis van het heelal kunnen vergroten. Dat blijft zonder twijfel één van de allergrootste mysteries voor de mensheid.

ESO exploiteert meerdere observatielocaties in Chili.  Al hun telescopen bevinden zich in de Atacama-woestijn. La Silla en Paranal zijn te bezoeken op zaterdag.  Het bezoek is gratis en je moet je op voorhand registreren, maar hun agenda zit 6 weken vol. Onze nieuwe vrienden Christine & Rolf geraken nog binnen in Paranal. Wanneer wij proberen aan te sluiten, blijkt ook daar alles volzet. Desondanks beslissen we op vrijdag koers te zetten naar La Silla, enkele honderden km ten noorden van Santiago.  Bij valavond parkeren we ons aan de toegangspoort. Het controlekantoor ligt aan de voet van de berg, het observatorium veel hoger en 18 km verder.  De poortwachter leunt over de poort die hij met een hangslot goed gesloten houdt. Hij verzekert ons dat we er zonder registratie niet in kunnen en al helemaal niet met de MANMAN.  “Maar… misschien heb je geluk, want ik verwacht toevallig binnen een goed half uurtje de grote baas, Herr Kaufer.  Hij is the director of operations en neemt het dagelijkse management van de observatoria en hun wetenschappelijke projecten op zich. Je zou het hem kunnen vragen.”  Ik kook ondertussen in de MANMAN.  Ik maak vandaag een ‘poivrons farcis’ in de oven, een variante van de ‘tomates farcies’.  We zijn goed op weg om vegetariër te worden maar nu en dan zondigen we.  Kwijl…kwijl… 

Plots staat daar die aimabele vijftiger uit München. Hij steekt ons enthousiast zijn hand toe. “Andreas.” Aandachtig luistert hij naar onze vraag en zoekt naar een oplossing.   Niemand mag de berg op met eigen middelen, geen MANMAN, geen e-bikes, niet wandelen.  Het is te steil, te gevaarlijk.  Je kan enkel mee met de bus van de externe firma die de bezoeken organiseert.  Hij draait zich naar de poortwachter met een veel betekende blik en stelt de retorische vraag  “We gaan dat regelen, hé?” en naar ons ”Zorg dat jullie hier morgen om 10.00 u klaar staan, wij doen de rest.”  De volgende dag maakten we rond 11.15 u (de Chileense uurwerken lopen trager) de steile, kronkelende busrit naar de top.  Met onze outfit staken we af bij de dertigtal adolescenten en hun 3 begeleidende leerkrachten die we vervoegden.  Wij droegen onze roze petjes, zij waren allen in een zwart trainingspak met de knalgeel geborduurd tekst ‘Liceo San Francisco – Vallanar’.

Onze komst was goed gecommuniceerd.  We werden ontvangen door Jorge en zijn team van Spaanstalige gidsen.  Jorge is de man die de zaterdagse bezoeken aan de sterrenwacht leidt en coördineert.   Na een korte, Spaanse introductie in het bezoekerscentrum- waarvan we toch alles oppikken- verdeelt hij de leerlingen/leraars in groepjes.  Daarna krijgen we elk een helm toegeschoven en hij zegt dat hij ons persoonlijk op een Engelse tour neemt.  We voelen ons op privé audiëntie 🙏.  Jorge blijkt n’een toffe pé.  Hij is niet alleen een goede coördinator.  Hij is deskundig, enthousiast en bovenal sterk gepassioneerd door astronomie.  Met de nodige humor reageert hij verrukt op onze vragen of onze antwoorden op zijn vragen over de telescopen.  Het is een leuke manier om te leren.  Hij lacht dat de Belgen zelf ook de nodige humor aan de dag leggen.  De Belgische telescoop draagt de naam TRAPPIST–South.  Door te verwijzen naar ons wereldberoemde trappistenbier -dat zijn de 6 Belgische abdijbieren die rechtstreeks onder toezicht van monniken worden gebrouwen- onderstreept men de Belgische oorsprong van het project.  Het is ook de afkorting voor TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope–South.  De kleine, 60 cm, telescoop is specifiek ontworpen voor de detectie en karakterisering van planeten buiten ons zonnestelsel, exoplaneten. De robot-telescoop (en zijn tweelingbroertje in Marokko) wordt bediend vanuit een controlekamer aan de Universiteit van Luik.  Acht jaar geleden deden zij een baanbrekende ontdekking.  Voor het eerst werd een stelsel gevonden waarbij 7 aarde-achtige exoplaneten cirkelen rond een ultrakoele dwergster, die zelf de naam TRAPPIST-1 kreeg.  Minstens drie van deze exoplaneten bevinden zich in een ’bewoonbare’ zone waar vloeibaar water en mogelijks een atmosfeer aanwezig is die leven zou kunnen ondersteunen.  Het is uniek en een prestatie van Belgen.  

We leerden dat de melkweg hier pal boven ons hoofd staat en dat er meer dense melkvlekken zichtbaar zijn dan waar ook ter wereld.  Voor het eerst in 6 maanden kwamen we s’nachts uit ons kot en maakten een wandeling.  In België kan je op een mooie zomernacht een mooie melkweg zien, maar hier loopt hij helemaal door van noord naar zuid tot aan de horizon en is hij weelderig getooid met fonkelende diamanten.  Zelfs de camera van mijn i-phone maakt er een vrij goed beeld van.  De passie van Jorge heeft ons besmet.  In de héél vroege ochtend laat ik mijn warme bed achter en trek ik opnieuw de koude nacht in. 🥶  Grote baas Andreas had ons enthousiast verteld dat je gedurende 3 weken in de vroege ochtenduren de Komeet C/2023 A3 met het blote oog kan zien aan de horizon.  Ik was te laat uit bed, maar mijn hart springt op wanneer ik ‘de ster van Bethlehem’ nog net boven de einder ontwaar. 

Nu weten we dat een komeet niets anders is dan een ijzig hemellichaam dat in een elliptische baan rond de zon draait. Ze bestaat uit stof, rotsachtig materiaal en bevroren gassen die -wanneer de komeet de zon nadert- door de stijgende hitte verdampen waardoor de zo kenmerkende staart ontstaat die altijd weg van de zon wijst.  Had ik dat niet geweten dan was de komst van een nieuwe verlosser nu wel aangekondigd.  Dat zou wenselijk zijn … 🥴

Mic

Deze video bevat beelden en foto’s van de ESO, Europese Southern Observatory.